Het Muiderslot werd in 1297 helemaal niet verwoest!


(naar aanleiding van het standpunt van J.W. Groesbeek)

Vaak wordt over het Muiderslot geschreven dat het kasteel, nadat het in 1297 door de troepen van de bisschop van Utrecht werd ingenomen, door de bisschop werd afgebroken en pas veel later - omstreeks 1370 - herbouwd werd.

Het bewijs hiervoor zou een akte zijn uit 18 oktober 1364, waarbij hertog Albrecht van Beieren het “borchland” (= land dat bij een burcht behoort) in Amstelland in erfpacht gaf aan IJsbrand van Alkemade Floriszoon (1367), de baljuw van Amstel- en Gooiland. IJsbrand kreeg toestemming om daar een versterkt huis te bouwen. Volgens sommigen zou dat moeten betekenen dat het Muiderslot in 1364 niet meer op het “borchland” stond en dus in 1297 door de bisschop van Utrecht afgebroken was. Nu kreeg IJsbrand toestemming om op dezelfde plek een kasteel te bouwen.

Tegenstrijdigheden

Voorafgaande redenering valt echter niet te rijmen met andere feiten: het is namelijk bekend dat Albrecht van Beieren in 1373 herstelwerkzaamheden liet uitvoeren aan het Muiderslot (rekeningen uit 1373 noemen bijvoorbeeld het herstel van een poort dat ingestort was)... Het is toch vreemd dat er herstelwerkzaamheden gebeuren aan een pas gebouwd kasteel!!? Bovendien wordt IJsbrand in de geschriften uit die tijd nooit genoemd als (weder-op)bouwer van het kasteel!

Waarschijnlijk heeft de akte uit 1364 geen enkel gevolg gehad: IJsbrand liet helemaal geen kasteel bouwen. Het Muiderslot waaraan Albrecht van Beieren herstelwerkzaamheden liet uitvoeren was dus gewoon het oorspronkelijke 13de-eeuwse kasteel, dat bouwvallig was geworden. Een bewijs hiervoor is ook dat toen stenen slechts in kleine aantallen werden gekocht: genoeg voor herstelwerkzaamheden, maar zeker niet voor een volledige herbouw. Pas in 1386 werden stenen in grote aantallen aangevoerd: die waren nodig voor de bouw van een nieuwe woonvleugel tegen de noordoostelijke muur.
Het feit dat uit opgravingen bekend is dat de oorspronkelijke noordwestelijke woonvleugel opnieuw werd opgetrokken op zijn oude fundamenten bewijst niet dat het kasteel verdwenen was: waarschijnlijk werd toen gewoon besloten deze bouwvallige vleugel af te breken om die te vervangen door een nieuwe.

Meer redenen

Volgens Groesbeek zijn er nog meer redenen om te twijfelen aan een afbraak van het Muiderslot door de bisschop van Utrecht in 1297: waarom zou de bisschop van Utrecht zichzelf beroofd hebben van de bescherming van een modern kasteel als het Muiderslot?! De bisschop zou dan geen mogelijkheid meer hebben gehad om zijn positie in de omgeving van Muiden te versterken!! Het bezit van het Muiderslot garandeerde de bisschop bovendien een vrije vaart door de Vecht van en naar Utrecht.

Tenslotte: de geschiedschrijver Melis Stoke (1235?-1305), waarvan de Rijmkroniek de geschiedenis van Holland tot 1305 heel nauwkeurig behandelt, maakt geen enkele melding van een verwoesting van het Muiderslot.

Maar ook twijfels...

In zijn boek over de moord op Floris V beargumenteert J.W. Verkaik (1996) dat er toch bewijzen zijn van de afbraak van het Muiderslot in 1297, die door belangrijke auteurs over het hoofd zijn gezien.

Zo moest (volgens Verkaik) de geestelijke Wilhelmus Procurator in 1322 kennelijk uitleggen dat Muiden ooit een kasteel had als hij schreef: “ende geset in een Kasteel 't welk als doen daer gelegen was”. En als Melis Stoke geen melding maakt van een verwoesting van het kasteel, praat hij er in een zin wel over in de verleden tijd: “Te Muden hadde de grave staende Een huys, des ic eer vermaende, Daer sine op hilden ghevaen”. Was het gebruik van de verleden tijd een kwestie van stijl, of moeten we dat letterlijk opvatten??...



Verwant onderwerp: het Muiderslot

[Hoofdmenu]

Tekst: Mathieu Fannee

Geraadpleegde literatuur:

Boers, H. & Molenaar, Y. & Stroom, G. van der (2004). Het Muiderslot, fameux ende in 't ooghe leggende. Waanders Uitgevers, Zwolle, p.15-16;

Groesbeek, J.W. (1981). Middeleeuwse kastelen van Noord-Holland; hun bewoners en bewogen geschiedenis. Uitgeverij Elmar b.v., Rijswijk, p.262-264;

Koot, T. (1977). Het mysterie van Muiden, Uitgeverij Nijgh & Van Ditmar, 's-Gravenhage/Rotterdam, p.9-14;

Verkaik, J.W. (1996). De moord op graaf Floris V. Middeleeuwse studies en bronnen XLVII. Uitgeverij Verloren, Hilversum, p.148-149 (voetnoot 87);

Illustraties:
(foto)
Mathieu Fannee;
(Plattegrond)
A. van Pernis, gevonden op http://www.kasteleninnederland.nl/kasteel70.php;